Nitrik asit

Nitrik asit nedir?

Nitrik asit (CAS 7697-37-2), güçlü oksitleyici etkisiyle metal işleme, kimyasal sentez ve yüzey hazırlama süreçlerinde temel bir hammaddedir. Kezzap adıyla da bilinir; yüksek konsantrasyonlu formu tüten nitrik asit terimiyle anılır.

Nitrik asit nerede kullanılır?

• Gübre: amonyum nitrat üretiminin birincil hammaddesi
• Paslanmaz çelik ve alüminyum pasivasyonu: oksit tabakası oluşturarak korozyon direncini artırma
• Elektronik: devre kartlarında bakır ve diğer metallerin seçici uzaklaştırılması, gravür ve dağlama
• Havacılık ve savunma: roket yakıtı bileşenlerinin sentezinde oksitleyici ajan; patlayıcı üretiminde kullanılır
• Madencilik: altın ve platin grubu metallerin çözündürülmesi, kral suyu bileşeni
• Boyar madde üretiminde kullanılır
• Bahçecilikte sulama suyunun asitlendirilmesi yoluyla toprağın asitlendirilmesinde kullanılır
• Sulama sistemlerinde damlatıcıları tıkayan safsızlıkların ve kalsiyum tortusunun giderilmesi ve önlenmesi amacıyla kullanılır
• Nihai ürün değil, reaktivitesi nedeniyle üretim sürecinin başlangıç girdisi

Formülasyon notları

• 7 meq/L bikarbonat içeren suda bikarbonatı 0,5 meq/L seviyesine düşürmek için 1.000 litre sulama suyuna 581 ml nitrik asit kullanılır.
• Metal esaslı mikro besin elementleri (çinko, manganez, bakır vb.) ile karıştırılmamalıdır; aksi halde şiddetli oksidasyonlar sonucu azot oksit açığa çıkar.
• Bazlar, aktif metaller (alüminyum, çinko), siyanürler, sülfitler, oksitleyici maddeler ile uyumsuzdur; organik anhidritlerle şiddetli tepkimeye girer.

Tipik spesifikasyon

• Ticari nitrik asit, ağırlıkça %58 ile %99 arasında değişen konsantrasyonlarda sulu çözeltiler halinde piyasada bulunur.
• Tipik olarak kaynama noktası 121°C, erime noktası -41,6°C, bağıl yoğunluk 1,4 olup 20°C'de su ile karışabilir; 20°C'de buhar basıncı 6,4 kPa ve bağıl buhar yoğunluğu 2,2'dir.
• Beyaz tüten nitrik asit (CAS 52583-42-3), %97,5'ten fazla nitrik asit, %2'den az su ve %0,5'ten az azot dioksit içerir.
• Piyasada %20 teknik kalite nitrik asit için tipik analiz değeri %19,5 ile %20,5 HNO3 aralığıdır.

Mevzuat

• Taşımacılıkta nitrik asit, BMMS Sınıf 8 (korozif), ikincil risk 5.1 (oksitleyici) ve Ambalaj Grubu I olarak sınıflandırılır.
• AB işyeri maruziyet sınırı, kısa süreli maruziyet değeri (STEL) olarak 2,6 mg/m3 ve 1 ppm'dir.

Saklama, ambalaj ve elleçleme

• Güçlü bir asit olarak bazlarla şiddetli tepkimeye girer, metallere koroziftir ve yanıcı/patlayıcı hidrojen gazı oluşturabilir.
• Nitrik asit, doğrudan güneş ışığından uzakta ve 20°C altındaki sıcaklıklarda uygun şekilde kapatılmış kaplarda saklanmalıdır.
• Yanıcı maddelerden, indirgeyici maddelerden, bazlardan, organik kimyasallardan, gıda ve yem maddelerinden ayrı olarak; serin, kuru ve iyi havalandırılan bir yerde, yalnızca orijinal ambalajında saklanmalıdır.
• Önerilen saklama koşulu; serin, kuru ve iyi havalandırılan bir alanda, uyumlu kaplarda (astarlı çelik, HDPE, FRP) ve bazlardan, oksitleyicilerden, metallerden ve siyanürlerden ayrılmış şekilde muhafaza edilmesidir.

Nitrik asit hakkında sık sorulan sorular

Nitrik asitin oksidasyon süreçlerindeki rolü nedir?

Nitrik asitle başlatılan oksidasyon adipik asit verir; bu ara ürün daha sonra naylon gibi sentetik elyaf üretiminde kullanılır.